Ketogenik pəhriz nədir?
Keto pəhriz olaraq da bilinən ketogenik pəhriz, yağda yüksək, zülalda az və çox az karbohidrat (şəkər) ehtiva edən bir pəhriz növüdür. Ketogenik pəhrizin məqsədi zülal və yağlardan daha çox kalori, karbohidratlardan isə daha az kalori istehlak etməkdir. Bədənin yağları keton adlanan molekullara parçalamasına imkan verən ketogenik pəhriz sayəsində ketonlar qanda dövr edir və orqanizmin bir çox hüceyrələri üçün əsas enerji mənbəyinə çevrilir. Gündəlik protein və karbohidrat nisbətinin əhəmiyyətli dərəcədə məhdudlaşdırıldığı bir pəhriz olan ketogenik pəhrizin məqsədi bədənin ketoza girməsini təmin etməkdir. Gündəlik karbohidrat qəbulu 50 qram azaldılır və alınan enerjinin 60-70%-i yağdan, 20-30%-i zülallardan, 5-10%-i isə karbohidratlardan təmin edilir.
Karbohidratların az olduğu bir pəhrizdə bədənin qlükoza səviyyəsi qeyri-kafi olur. Orqanizm ehtiyac duyduğu enerjini qlükozadan təmin edir, qlükoza çatışmazlığı zamanı yağ hüceyrələrini parçalayır və keton cisimləri yaradır. Ketoz adlanan bu vəziyyətdə insanın nəfəsindən aseton iyi gəlir, sidiyin qoxusu dəyişir və keton cisimləri qanda yayılmağa başlayır. Aşağı qlükoza səviyyəsi də insulin ifrazını azaldır ki, yağ hüceyrələrinin məhv edilməsi artır və nəticədə çəki azalır. Ketogenik pəhriz qısa müddətdə hədəfə çatdığı üçün kilo vermə proqramlarında istifadə olunsa da, bu pəhriz ilə bədənin bütün tarazlıqları pozula bilər. Burada mütəxəssis nəzarəti mütləqdir.
Ketogenik pəhrizin faydaları nələrdir?
Ketogenik pəhriz zamanı iştah kəsilir, arıqlama prosesi sürətlənir və qısa müddətdə böyük çəki itkilərinə nail olmaq olur. 2-ci tip şəkər xəstələri üzərində aparılan bir araşdırmada ketogenik pəhrizin insulin ifrazını idarə edərək qan şəkərini tənzimlədiyi aşkar edilmişdir. Ketogenik pəhrizin gluten və laktoza dözümsüzlüyü olan xəstələr üçün faydalı olduğunu söyləyən tədqiqatlar da var. Xərçəng hüceyrələrinin çoxalması üçün qlükoza lazımdır. Enerji ketogenik pəhrizdə yağlardan təmin edildiyi üçün bədən xərçəng hüceyrələrinə lazım olan qlükozanı vermir. Ketogenik pəhriz xərçəng hüceyrələrinin yayılmasının qarşısını aldığı üçün xərçəng xəstələri üçün tövsiyə olunur.
Ketogenik pəhriz arıqlamağa kömək edirmi?
Ketogenik pəhriz arıqlama prosesində istifadə edilən digər pəhrizlər kimi təsirlidir. Tərkibində yüksək miqdarda yağ və zülal olduğu üçün toxluq hissi yaradır və arıqlamağa kömək edir. Bu pəhriz növü daxili orqanlardakı piyləri azaldır və regional piy problemi olan, arıqlamaqda çətinlik çəkən, əməliyyat kimi ciddi bir vəziyyətə görə tez arıqlaması lazım olan insanlara tətbiq oluna bilər.
Keto pəhrizdə hansı qidalar istehlak edilə bilər?
Keto pəhrizi saxlayarkən az karbohidratlı qidalardan faydalanmaq lazımdır. Quzu, mal əti, qoyun, toyuq və hinduşka kimi ət məhsulları, somon, tuna, alabalıq və skumbriya kimi yağlı balıqlar, mozzarella, çedar, yumurta, qaymaq, yağ, yarpaqlı göyərti, soğan, bibər və pomidor kimi az karbohidratlı tərəvəzlər, qaragilə, böyürtkən, çiyələk kimi qırmızı meyvələr, zeytun yağı kimi sağlam yağlar, balqabaq və kətan toxumu, qoz və badam kimi qoz-fındıq qidalar istehlak edilə bilər.
Ketogenik pəhrizdə hansı qidalardan uzaq durmaq lazımdır?
Ketogenik pəhrizin əsas məqsədi yağların yandırılmasını dəstəkləyərək orqanizmi enerji istehsal etməyə təşviq etməkdir. Bu zaman tərkibində yüksək karbohidrat olan qidalardan istifadə edilməməsi tövsiyə olunur. Bu qidaları aşağıdakı kimi sıralamaq olar:
Tərkibində yüksək miqdarda şəkər olan kola, tort və meyvə şirəsi kimi qidalar;
Qaragilə, böyürtkən və çiyələk kimi qırmızı meyvələrdən başqa bütün meyvələr;
Mərci, lobya və noxud kimi paxlalılar;
Un və nişastalı qidalar;
Kök və kartof kimi tərəvəzlər;
Bəzi növ souslar və ədviyyatlar;
İşlənmiş, sağlam olmayan yağlar;
Spirtli içkilər;
Şəkərsiz və dadlandırıcılardan istifadə edilən qidalar bu siyahıya daxildir.
Keto pəhrizin zərərləri nələrdir?
Yemək və içmə vərdişlərindəki dəyişikliklər səbəbindən qəbizlik kimi həzm sistemi pozğunluqları müvəqqəti olaraq baş verə bilər. Bəzi xəstəliklərin müalicəsində və çəki itirməkdə faydalı olsa da, uzun müddətdə ketogenik pəhriz tətbiq etmək orqanizmdə geri dönməz ciddi pozğunluqlara səbəb ola bilər.
Bədəndə uyğunlaşma problemləri yaradan ketogenik pəhriz enerjini azaltdığından əl və ayaqlarda titrəmə, ürəkbulanma, halsızlıq və ürəkgetmə kimi problemlərə səbəb ola bilər. Orqanizmdən kalsium və natriumun xaric olmasını artırır, orqanizmin maye-elektrolit balansının pozulmasına səbəb olur. Yüksək yağ tərkibi ürək-damar sağlamlığına mənfi təsir göstərə bilər, həmçinin xolesterolun miqdarını artırır.
